Roddelen, nieuwsgierigheid en Kwaadspreken: Hoe stil ben jij?

Er is een ziekte die door veel kerkgemeenschappen sluipt, stille, onopvallend, maar buitengewoon destructief. Het draagt geen naam op zijn voorhoofd, het klopt niet aan de deur, maar het is er. Het verstopt zich achter een app-notificatie, een appje in een groepschat, een gefluisterd zinnetje na de dienst: "Heb jij al gehoord van...?"

We hebben het over roddelen, kwaadspreken, nieuwsgierigheid en bemoeizucht. En hoewel veel mensen dit zien als een kleine zwakheid, een onschuldige gewoonte, leert de Bijbel ons dat dit allesbehalve onschuldig is.

De wandelaar die niets te doen heeft

Stel je voor: iemand die de hele dag van huis naar huis trekt, niet omdat hij helpt, niet omdat hij dient, maar gewoon om te horen wat er speelt. In onze tijd ziet dat er anders uit. Het is de persoon die van statusupdate naar statusupdate scrolt, van de ene WhatsApp-groep naar de andere springt, die altijd als eerste weet wat er bij de buren, in de buurt of in de kerkgemeente is gebeurd.

De Bijbel beschrijft dit type mens heel precies:

"En meteen ook leren zij ledig omgaan bij de huizen; en zijn niet alleen ledig, maar ook klapachtig (babbelachtig), en ijdele dingen (bemoeizucht) doende, sprekende, hetgeen niet betaamt." 1 Timotheüs 5:13

Drie woorden springen eruit: ledig, babbelachtig en bemoeizucht. Dat zijn geen kleine aantijgingen. De Bijbel plaatst dit gedrag in één adem, alsof ze onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. En dat zijn ze ook. Want wie niets te doen heeft, gaat anderen bespieden. Wie anderen bespiedt, gaat praten. Wie gaat praten, gaat dingen zeggen die hij of zij beter had kunnen zwijgen.

"Maar ik zeg toch alleen de waarheid?"

Dit is een van de meest gemaakte excuses als het gaat om roddelen: "Ik lieg niet, ik zeg gewoon wat ik heb gezien of gehoord."

Maar de Bijbel maakt geen onderscheid tussen een leugentje en een waarheid die niet aan jou was om te verspreiden. Het gaat niet alleen om of iets waar is, het gaat ook om of het jóuw plek is om het te zeggen.

"Die zijn mond en zijn tong bewaart, bewaart zijn ziel van benauwdheden." Spreuken 21:23

En ook:

"Die zijn mond bewaart, bewaart zijn leven; maar wie zijn lippen openspert, dien zal het verderf zijn." Spreuken 13:3

De Bijbel koppelt het bewaren van je mond rechtstreeks aan het bewaren van je leven. Dat is sterk. Het zegt niet: "Als je liegt, ga je eraan." Het zegt: wie zijn mond niet bewaart, ook al spreekt hij de waarheid, loopt gevaar.

Stel je voor dat een collega van jou financiële problemen heeft gehad. Jij weet het toevallig. Je hebt het niet zelf meegemaakt, maar iemand heeft het je verteld. En nu vertel jij het aan een ander, met de toevoeging: "Ik roddel niet hoor, ik bid gewoon voor hem." Maar is dat gebed? Of is dat een verpakking voor iets anders?

"Maar ik maak me gewoon zorgen"

Een ander veelgehoord excuus: de zorgtaal. "Ik vertel het verder omdat ik me zorgen maak." Of: "Ik wil dat mensen voor hem/haar bidden."

Het klinkt vroom. Maar als je je zorgen maakt om iemand, leert de Bijbel je om rechtstreeks naar diegene toe te gaan, niet om het verhaal eerst door tien andere mensen te sturen.

"Bovendien, indien uw broeder tegen u gezondigd heeft, ga heen en bestraf hem tussen u en hem alleen." Matteüs 18:15

Merk op: alleen. Niet met een groep. Niet via via. Rechtstreeks.

Een illustratie: stel dat iemand een barst heeft in zijn muur. Als jij je echt zorgen maakt, ga je naar hem toe en zeg je: "Hé, ik zie een barst in je muur, kan ik helpen?" Maar als jij naar de buren gaat en zegt: "Heb je die barst gezien bij nummer 14?", dan ben je niet bezig met zorgen, dan ben je bezig met nieuwtjes verzamelen.

De giftige ketting van horen-zeggen

Een van de gevaarlijkste vormen van roddelen is de informatie die je niet zelf hebt meegemaakt, maar toch doorvertelt. Je hebt het gehoord van iemand, die het had gehoord van iemand anders, die dacht het te zien.

"Een kwaadspreker openbaart verborgenheden; maar die van geest getrouw is, bedekt de zaak." Spreuken 11:13

En:

"Waar geen hout is, gaat het vuur uit; en waar geen oorblaser is, houdt het gekijf op." Spreuken 26:20

Als jij stopt met doorvertellen, sterft het verhaal. Jij bent de schakel. En de vraag is: wil jij de schakel zijn die roddel levend houdt, of de schakel die het stopt?

Een bekende illustratie: stel je voor dat iemand een veer opensnijdt bovenop een flat in de wind. De veren waaien alle kanten op door de stad. Later word je gevraagd om alle veren terug te vinden. Dat is onmogelijk. Zo werkt een gerucht ook. Als jij het eenmaal hebt rondgestuurd, kun je de schade niet meer terughalen.

"Maar ik post het alleen online, niet in het echt"

Dit is een excuus dat in onze tijd enorm is toegenomen. Mensen denken dat wat zij online plaatsen, een subtiele post, een gedeeld artikel over iemands situatie, een 'vaag' bericht dat iedereen begrijpt, minder erg is dan iets mondeling zeggen.

Maar de Bijbel maakt geen onderscheid tussen gesproken en geschreven woorden als het gaat om de intentie van het hart:

"Uit hetzelfde mond komt voort zegening en vervloeking. Dit behoort, mijn broeders, alzo niet te zijn." Jakobus 3:10

En:

"Want uit de overvloed des harten spreekt de mond." Matteüs 12:34

Wat jij post, is een weerspiegeling van wat er in je hart leeft. Een screenshot doorsturen, iemands situatie "vaag" benoemen in een story, of een reactie plaatsen die iedereen begrijpt maar die officieel niet "bij iemand gericht" is, het is allemaal hetzelfde. De digitale wereld heeft roddelen alleen maar sneller gemaakt, niet onschuldiger.

Jaloezie in een vroom jasje

Er is nog een dimensie die we niet mogen overslaan: de jaloezie die zich vermomt als bezorgdheid of rechtvaardigheid.

Stel: iemand in jouw omgeving koopt een nieuw huis. Of rijdt in een mooie auto. Of krijgt een promotie. En in plaats van blij te zijn, begint de interne monoloog: "Hoe heeft hij dat voor elkaar gekregen? Dat klopt toch niet?"

De Bijbel is hier helder over:

"Laat ons niet zijn, die ijdele eer zoeken, elkander tartende, elkander benijdende." Galaten 5:26

En:

"Verblijdt u met degenen die zich verblijden, en weent met degenen die wenen." Romeinen 12:15

Het eerste vers van dit vers is veelzeggend: verblijdt u met degenen die zich verblijden. Dat klinkt makkelijk, maar voor velen is dit moeilijker dan huilen met wie huilt. Want bij iemands verdriet kun je medeleven tonen. Maar bij iemands succes? Dan komt het echte karakter naar boven.

Als iemand in je buurt goed nieuws heeft en jouw eerste gedachte is argwaan of kritiek, dan is dat niet heilig, dat is menselijk. En de Bijbel roept ons op om dat te herkennen en te overwinnen.

De vuilnisbak-illustratie

Er zijn mensen die functioneren als een open vuilnisbak. Zet de deksel eraf en ze accepteren alles. Elk gerucht gaat erin. Elk verhaal. Hoe erg het ook ruikt, het gaat erin. Ze klagen er niet over, ze filteren niet, ze nemen het gewoon aan.

Maar wat doet een volle vuilnisbak? Die begint te stinken. En die stank verspreidt zich naar de omgeving.

De Bijbel roept ons op om ons verstand te vernieuwen, juist zodat we niet alles klakkeloos accepteren:

"En wordt dezer wereld niet gelijkvormig; maar wordt veranderd door de vernieuwing uws gemoeds." Romeinen 12:2

Een vernieuwd verstand filtert. Het denkt na voordat het iets aanneemt. Het vraagt: "Is dit waar? Is dit nuttig? Is het mijn taak om dit te dragen?" En als het antwoord nee is, dan gaat de deksel erop.

Houd je privézaken privé

Hier is iets wat minder besproken wordt: roddelen begint soms niet bij de kwaadspreker, maar bij degene die te veel deelt.

"Wie zijn mond bewaart, bewaart zijn leven." Spreuken 13:3

Als je persoonlijke problemen rondstuurt naar iedereen die een luisterend oor biedt, geef je anderen materiaal om mee te werken. Dat maakt hen niet onschuldig, maar het maakt jou ook niet verstandig.

Een praktisch principe: als je iemand wilt testen of hij te vertrouwen is met gevoelige informatie, vertel hem iets wat je niet erg vindt als het uitkomt, maar benadruk dat hij het voor zich moet houden. Als hij het toch doorvertelt, weet je genoeg. Dan vertrouw je hem nooit meer iets toe wat er echt toe doet.

"Een afvallige zaait twist aan; en een oorblaser scheidt de beste vrienden." Spreuken 16:28

Huwelijksproblemen horen thuis tussen man en vrouw, en eventueel een wijze, neutrale raadgever. Niet in de app-groep, niet bij je moeder, niet bij je beste vriendin die "het aan niemand vertelt." Want ze vertelt het wél.

Wat doet roddelen met een kerkgemeenschap?

Binnen een geloofsgemeenschap zoals De Waarheid Gods is roddelen bijzonder destructief. Waarom? Omdat een gemeente gebouwd is op vertrouwen en eenheid. Roddelen tast dat vertrouwen aan als zuur dat langzaam metaal aantast.

Mensen durven niet meer open te zijn in hun getuigenissen. Ze durven niet meer om hulp te vragen. Ze verbergen hun strijd uit angst dat het rondgaat. En zo verliest de gemeente haar kracht, niet door aanval van buitenaf, maar door erosie van binnenuit.

"Maar indien gij elkander bijt en vereet, ziet toe, dat gij van elkander niet verteerd wordt." Galaten 5:15

Dit vers is raak. Paulus waarschuwt gelovigen niet voor buitenstaanders op dit moment, maar voor zichzelf. Het gevaar zit soms van binnen. Een gemeente die roddelt, verzwakt zichzelf. Ze besteedt energie aan het afbreken van broeders en zusters in plaats van aan het opbouwen van het Koninkrijk.

Hoe weinig woorden heb je nodig?

"Wees niet roekeloos met uw mond, en laat uw hart niet haasten iets te uiten voor het aangezicht Gods; want God is in den hemel, en gij zijt op de aarde; daarom laat uw woorden weinige zijn." Prediker 5:1

Weinige woorden. Dat is een kunst. Niet elk gedachte hoeft uitgesproken te worden. Niet elke observatie hoeft gedeeld te worden. Niet elk verhaal hoeft doorverteld te worden.

Er is een enorm verschil tussen iemand die spreekt omdat hij iets waardevols te zeggen heeft, en iemand die spreekt omdat hij niet kan zwijgen. De Bijbel prijst het eerste en waarschuwt voor het tweede.

"In de veelheid der woorden ontbreekt de overtreding niet; maar die zijn lippen inhoudt, is verstandig." Spreuken 10:19

Hoe meer je praat, hoe groter de kans dat je iets zegt wat je niet had moeten zeggen. De stilte is vaak heiliger dan we denken.

Wat als je zelf slachtoffer bent van roddel?

Misschien lees je dit en denk je niet aan jezelf als de verspreider, maar als het doelwit. Jouw naam is rondgegaan. Er zijn dingen over jou gezegd die niet kloppen, of die jij nooit had willen delen.

De Bijbel geeft ook hier richting:

"Betaalt niemand kwaad voor kwaad. Bezorgt hetgeen eerlijk is voor alle mensen." Romeinen 12:17

En:

"Zalig zijt gij, wanneer u de mensen smaden en vervolgen, en liegende alle kwaad tegen u spreken, om Mijnentwil." Matteüs 5:11

Dit betekent niet dat je passief moet zijn of alles maar moet slikken. Het betekent dat je reactie niet gedreven moet worden door wraak of zelfverdediging, maar door integriteit. Ga naar de persoon toe. Spreek de waarheid. Laat God het oordeel doen.

De vergelijkingscultuur: Jouw bezit tegen het mijne

In Nederland leven we in een cultuur waar vergelijken bijna een nationale sport is. Huizenprijzen, salarissen, vakanties, auto's, alles wordt vergeleken. En die vergelijkingsdrang sijpelt ook de geloofsgemeenschap binnen.

Maar de Bijbel is duidelijk: voor God ben je geen concurrent van je broeder of zuster. Je bent medestrijder.

"Want wij durven niet onszelven rangschikken of vergelijken met sommigen die zichzelven prijzen; maar deze lieden, die zichzelven met zichzelven meten en zichzelven met zichzelven vergelijken, zijn onverstandig." 2 Korinthiërs 10:12

Als iemand in jouw omgeving meer heeft dan jij, meer succes, meer bezit, meer erkenning, dan is de vraag niet: "Hoe heeft hij dat gekregen?" De vraag is: "Wat doet God in mijn eigen leven, en ben ik daar trouw aan?"

Wat moet je dan wél doen?

De Bijbel laat ons niet in het luchtledige hangen. Er is een alternatief voor roddelen, bemoeizucht en kwaadspreken, en dat alternatief is even concreet als praktisch.

Doe je eigen werk.

"En dat gij u benaarstigt stil te zijn, en uw eigen dingen te doen, en te werken met uw eigen handen." 1 Thessalonicenzen 4:11

Ga rechtstreeks naar de persoon.

"Ga heen en bestraf hem tussen u en hem alleen." Matteüs 18:15

Spreek opbouwend.

"Geen vuile rede ga uit uw mond, maar zo er enige goede rede is tot stichting van node, opdat zij genade geve degenen die ze horen." Efeziërs 4:29

Bewaar je mond.

"Wie zijn mond en zijn tong bewaart, bewaart zijn ziel van benauwdheden." Spreuken 21:23

Zoek wat boven is.

"Bedenkt de dingen die boven zijn, niet die op de aarde zijn." Kolossenzen 3:2

Conclusie: De stilte die spreekt

Er is iets krachtig aan een mens die weet wat hij niet hoeft te zeggen. Die een gerucht hoort en het daar laat. Die goed nieuws over een ander ontvangt en oprecht blij is. Die een conflict ziet en niet meteen zijn mening klaar heeft.

Dat is geen zwakte. Dat is rijpheid.

De Bijbel legt de lat hoog als het gaat om onze woorden. En terecht, want woorden bouwen op of breken af, verbinden of scheuren, genezen of verwonden. En in een tijd waarin iedereen altijd aan het woord is, via spraakberichten, stories, posts en groepschats, is de stille gelovige een zeldzaamheid geworden. En een kostbaar mens.

"Hierom, mijn geliefde broeders, een iegelijk mens zij snel om te horen, traag om te spreken, traag ten toorn." Jakobus 1:19

Snel om te horen. Traag om te spreken.

Misschien is dat het meest radicale wat je vandaag kunt doen: je mond houden, je hart reinigen, en alleen spreken als God je dat vraagt.

Wat staat er in jouw hart als je dit leest? Is er iemand die je onrecht hebt gedaan met woorden? Ga naar hem of haar toe. Begin daar.