Emotionele beheersing en de christelijke wandel.

In de hedendaagse maatschappij wordt het vaak als normaal beschouwd om je emoties de vrije loop te laten. "Ik kon er niks aan doen," of "het kwam er zomaar uit," zijn veel gehoorde excuses. Maar wat zegt de Bijbel eigenlijk over emotionele zelfbeheersing, en hoe moeten wij als christenen omgaan met woede, frustratie en gekwetste gevoelens?

De oorsprong van onze woorden

De Bijbel is glashelder over de relatie tussen ons hart en onze mond. In Mattheüs 12:34 lezen we: "Want uit de overvloed des harten spreekt de mond." Dit betekent dat wat we zeggen een directe weerspiegeling is van wat er in ons hart leeft. Wanneer iemand beweert dat een vloek of belediging "per ongeluk" over de lippen kwam, is dat eigenlijk een ontkenning van deze Bijbelse waarheid.

Denk aan een bron water. Als je een emmer vult bij een bittere bron, zal het water in die emmer bitter zijn. Zo is het ook met ons hart: als daar bitterheid, woede of onvergeeflijkheid huist, zullen onze woorden dat weerspiegelen. Je kunt niet zoet water uit een bittere bron tappen.

Een veelgehoord excuus is: "De duivel deed me dit zeggen." Dit is een verschuiving van verantwoordelijkheid die de Bijbel niet ondersteunt. Jakobus 1:14 zegt: "Maar ieder wordt verzocht, als hij door zijn eigen begeerlijkheid wordt meegesleept en verlokt." We kunnen onze eigen zonden niet op de duivel schuiven.

Verantwoordelijkheid voor elk woord

Jezus Christus sprak zeer ernstige woorden over onze spraak in Mattheüs 12:36-37: "Ik zeg u, dat de mensen van elk ijdel woord, dat zij zullen gesproken hebben, rekenschap zullen geven ten dage des oordeels. Want uit uw woorden zult gij gerechtvaardigd worden en uit uw woorden zult gij veroordeeld worden."

Dit is geen loze waarschuwing. Elk woord dat we uitspreken wordt geregistreerd en we zullen er op de oordeelsdag verantwoording voor moeten afleggen. De Bijbel vergelijkt dit met een rechtszaak waar onze eigen woorden als getuigen voor of tegen ons kunnen spreken.

Stel je voor dat je in een rechtszaal staat en al je WhatsApp-berichten, je sociale media posts, en elk gesprek dat je ooit gevoerd hebt wordt voorgelezen. Zou je je dan schamen? Zouden je woorden je vrijspreken of veroordelen? Deze realiteit moet ons dwingen tot nauwkeurigheid in onze spraak.

De christelijke reactie op vervolging

Een van de moeilijkste geboden in de Bijbel staat in Romeinen 12:14: "Zegent wie u vervolgen; zegent en vervloekt niet." Dit gaat volledig in tegen onze natuurlijke neiging. Wanneer iemand ons aanvalt, beschuldigt of beledigt, is onze eerste impuls vaak om terug te slaan met woorden.

In onze tijd betekent dit dat we zelfs op beledigende e-mails, hatelijke reacties op sociale media, of lasterlijke beschuldigingen moeten reageren met zegening. Dit is misschien wel het meest tegenculturele aspect van het christendom.

Vers 17 van hetzelfde hoofdstuk vervolgt: "Vergeldt niemand kwaad met kwaad; weest bedacht op het goede ten overstaan van alle mensen." En Vers 19-21: "Wreekt u niet zelf, geliefden, maar laat plaats voor de toorn Gods, want er staat geschreven: Mij komt de wraak toe, Ik zal vergelden, zegt de Heere. Integendeel, indien uw vijand honger heeft, geef hem te eten; indien hij dorst heeft, geef hem te drinken; want als gij dit doet, zult gij vurige kolen op zijn hoofd hopen. Laat u niet overwinnen door het kwade, maar overwin het kwade door het goede."

Dit principe wordt prachtig geïllustreerd in het leven van Jozef (Genesis 37-50). Zijn broers verkochten hem als slaaf uit jaloezie en logen tegen hun vader. Jaren later, toen Jozef macht had gekregen in Egypte en zijn broers aan zijn genade waren overgeleverd, zei hij: "Gij wel hebt kwaad tegen mij bedacht; God heeft dat ten goede gedacht" (Genesis 50:20). Hij verving wraak door vergeving en zegening.

Emotionele discipline als geestelijke groei

2 Korintiërs 5:17 verklaart: "Daarom, indien iemand in Christus is, hij is een nieuwe schepping; het oude is voorbijgegaan, zie, het nieuwe is gekomen." Dit betekent echter niet dat alle oude gewoonten direct verdwijnen. Heiliging is een proces.

Denk aan een tuin. Wanneer je zaait in goede grond, komen er geen planten tevoorschijn op het moment dat het zaad de grond raakt. Er is tijd, voeding en geduld nodig. Zo is het ook met ons karakter. De Heilige Geest werkt in ons, maar wij moeten ook actief meewerken door ons te oefenen in zelfbeheersing.

Spreuken 21:23 zegt: "Wie zijn mond en zijn tong bewaakt, behoedt zijn ziel voor benauwdheden." En Spreuken 13:3: "Wie zijn mond bewaakt, behoedt zijn leven; wie zijn lippen wijd openzet, hem dreigt ondergang."

In de Nederlandse samenleving, waar directheid vaak wordt gewaardeerd, kan dit principe verkeerd worden geïnterpreteerd. Er is een verschil tussen eerlijk zijn en bruut zijn, tussen waarheid spreken en onnodig kwetsen. Prediker 5:1 waarschuwt: "Laat uw mond niet overijld zijn en laat uw hart niet voortvarend zijn om een woord uit te spreken voor Gods aangezicht."

Vreugde temidden van tegenstand

Lukas 6:22-23 bevat een radicale oproep: "Zalig zijt gij, wanneer de mensen u zullen haten en wanneer zij u zullen uitstoten en smaden en uw naam als iets slechts verwerpen om de Zoon des mensen wil. Verblijdt u te dien dage en springt op van vreugde, want zie, uw loon is groot in de hemel."

Dit is volledig tegenovergesteld aan wat de wereld ons leert. De wereld zegt: "Verdedig jezelf! Sla terug! Laat je niet zomaar wegzetten!" Maar Jezus Christus zegt: verblijd je wanneer mensen je haten om Mijn wil.

Dit betekent niet dat we onrecht tolereren of misbruik accepteren. Het betekent wel dat we onze ogen richten op de eeuwige realiteit in plaats van op de tijdelijke provocatie. Als iemand ons beledigt vanwege ons geloof, is dat eigenlijk een teken dat de waarheid hen raakt.

In het boek Handelingen zien we dit principe in actie. Na geslagen te zijn vanwege hun prediking, lezen we in Handelingen 5:41: "Zij dan gingen heen van voor het gezicht van het Sanhedrin, verblijd, dat zij waren waardig geacht, om Zijns Naams wil smaadheid te lijden." Hun reactie was vreugde, niet wraak of bitterheid.

Eerlijkheid in alle omstandigheden

Romeinen 12:17 gebiedt: "Weest bedacht op het goede ten overstaan van alle mensen." Dit principe strekt zich uit tot elk gebied van ons leven, inclusief ons zakelijk leven en onze dagelijkse interacties.

Stel, je bent in de supermarkt en je merkt bij het uitladen van je boodschappen dat de caissière een artikel niet heeft gescand. Wat doe je? Velen zouden denken: "Het is hun fout, niet mijn probleem." Maar de Bijbel roept ons op tot absolute eerlijkheid.

Of denk aan deze situatie: je zoon verdient illegaal geld en wil een nieuwe koelkast voor je kopen. De verleiding is groot, vooral als je financiële nood hebt. Maar Gods Woord is duidelijk: we kunnen geen goederen aanvaarden waarvan we weten dat ze op oneerlijke wijze verkregen zijn. Spreuken 10:2 zegt: "Schatten der goddeloosheid doen geen nut, maar gerechtigheid redt van de dood."

In Nederland, waar BTW-fraude, zwart werken en kleine "creatieve" belastingconstructies vaak sociaal geaccepteerd zijn, moet de christen een ander standaard hanteren. Wij dienen onderworpen te zijn aan de overheid (Romeinen 13:1-7) en eerlijk in al onze handelingen.

Spreuken 20:17 waarschuwt: "Het brood der valsheid smaakt een man zoet, maar daarna wordt zijn mond vol gruis." Wat gestolen of vals verkregen is, mag een moment zoet smaken, maar het eindresultaat is bitterheid.

De hoogste Rechter

4 Ezra 7:19 stelt (uit de Apocriefen, maar het principe wordt ook in de canonieke Schrift onderschreven): er is geen rechter boven God. Dit is essentieel om te begrijpen wanneer we met onrechtvaardigheid worden geconfronteerd.

Wanneer iemand je valselijk beschuldigt, laster over je verspreidt, of je reputatie beschadigt, is het natuurlijk om je te willen verdedigen. Maar 1 Petrus 2:23 zegt over Jezus Christus: "Die, als Hij gescholden werd, niet beschuldigde, als Hij leed, niet dreigde, maar het overgaf aan Hem, Die rechtvaardig oordeelt."

Psalm 75:8 verklaart: "Want God is rechter; Hij vernedert deze en verhoogt gene." We hoeven niet onze eigen rechter te zijn. God zal alle onrecht rechtzetten, hetzij in dit leven, hetzij op de oordeelsdag.

Dit geeft een enorme vrijheid. Als je weet dat God de ultieme Rechter is, hoef je niet constant je eigen gelijk te bewijzen of je reputatie te verdedigen. Je kunt rustig blijven, zelfs wanneer je verkeerd wordt begrepen of vals wordt beschuldigd.

De gevaren van waterig prediking

In onze tijd zien we veel kerken die de harde waarheden van de Bijbel vermijden. Ze willen niemand kwetsen, niemand beledigen, niemand voor het hoofd stoten. Het resultaat is een waardeloze, motiverende toespraak die niemand tot bekering brengt.

2 Timotheüs 4:2-4 waarschuwt hiervoor: "Predik het woord; houd aan, gelegen of ongelegen; wederleg, bestraf, vermaan in alle lankmoedigheid en lering. Want er zal een tijd zijn, wanneer zij de gezonde leer niet zullen verdragen, maar kitteloren hebbende, zullen zij zichzelf leraars opgaren naar hun eigen begeerlijkheden, en van de waarheid zullen zij het gehoor afkeren en zich tot de fabelen keren."

Ezekiël 33:8-9 legt een zware verantwoordelijkheid op hen die de waarheid kennen: "Als Ik tot de goddeloze zeg: Gij goddeloze, gij zult den dood sterven! en gij spreekt niet, om de goddeloze van zijn weg te waarschuwen, zo zal die goddeloze in zijn ongerechtigheid sterven, maar zijn bloed zal Ik van uw hand eisen. Maar als gij de goddeloze voor zijn weg waarschuwt, opdat hij zich daarvan bekeert, en hij zich van zijn weg niet bekeert, zo zal hij in zijn ongerechtigheid sterven, maar gij hebt uw ziel gered."

Dit betekent niet dat we liefdeloos mogen zijn. Integendeel, het is juist uit liefde dat we de waarheid spreken. Efeziërs 4:15 roept op: "Maar de waarheid betrachtende in liefde, laten wij in alles opwassen tot Hem, Die het Hoofd is, Christus."

Praktische toepassing voor vandaag

Hoe passen we dit alles toe in ons dagelijks leven? Hier zijn enkele concrete richtlijnen:

Wacht voordat je reageert

Spreuken 15:28 zegt: "Het hart des rechtvaardigen overdenkt wat te antwoorden." Voordat je reageert op een beledigende e-mail, een kwetsende opmerking of een onrechtvaardige beschuldiging, neem de tijd om te bidden en je emoties te bedwingen. De 'verzenden', knop kan wachten, maar woorden die eenmaal gezegd zijn kunnen niet worden teruggenomen.

Filter je woorden door de Schrift

Vraag jezelf af: Is wat ik ga zeggen waar? Is het nodig? Is het liefdevol? Is het opbouwend? Efeziërs 4:29 zegt: "Geen vuil woord ga uit uw mond, maar zo er enig goed woord is tot nuttige stichting, opdat het genade geve aan hen, die het horen."

Erken je zwakte en vraag om Gods kracht

We kunnen onze emoties niet uit eigen kracht beheersen. We hebben de Heilige Geest nodig. Galaten 5:22-23 noemt zelfbeheersing als een vrucht van de Geest. Dit is geen menselijke prestatie maar een goddelijke gave die zich ontwikkelt door gebed, studie van Gods Woord en gehoorzaamheid.

Omring je met waarheid

Wat we consumeren op sociale media, televisie en in onze gesprekken vormt ons denken. Filippenzen 4:8 zegt: "Voorts, broeders, al wat waarachtig, al wat eerbaar is, al wat rechtvaardig is, al wat rein is, al wat liefelijk is, al wat welluidend is, als er enige deugd en als er enige lof is, bedenkt dat."

Zoek verzoening, niet overwinning

In conflicten gaat het er niet om wie er gelijk heeft, maar om herstel van relaties. Mattheüs 5:23-24 gebiedt: "Indien gij dan uw gave op het altaar offert, en aldaar wordt gedachtig, dat uw broeder iets tegen u heeft, laat uw gave aldaar voor het altaar, en ga heen, verzoen u eerst met uw broeder, en kom dan en offer uw gave."

De vrees des Heren

Een fundamenteel probleem in onze samenleving is het verlies van de vrees des Heren. Spreuken 1:7 verklaart: "De vreze des HEEREN is het beginsel der wetenschap." Zonder dit begin kunnen we niet groeien in gerechtigheid.

De vrees des Heren betekent niet dat we in paniek voor God moeten leven, maar dat we een heilig ontzag hebben voor Zijn majesteit en een gezonde angst voor de consequenties van zonde. Hebreeën 10:31 zegt: "Vreselijk is het te vallen in de handen des levenden Gods."

Wanneer we werkelijk begrijpen dat we verantwoording moeten afleggen voor elk ijdel woord, wanneer we beseffen dat onze emotionele uitbarstingen niet ongestraft blijven, en wanneer we doordrongen zijn van Gods heiligheid, zal dit ons gedrag fundamenteel veranderen.

De nieuwe schepping

Ten slotte moeten we onthouden dat God ons niet roept tot een leven van emotionele onderdrukking, maar tot echte transformatie. 2 Korintiërs 5:17 belooft dat het oude is voorbijgegaan en het nieuwe is gekomen.

Dit betekent dat er hoop is. Als je worstelt met een scherpe tong, als woede je probleem is, als je mensen in het verleden hebt gekwetst met je woorden, er is vergeving en er is verandering mogelijk. 1 Johannes 1:9 belooft: "Indien wij onze zonden belijden, Hij is getrouw en rechtvaardig, om ons de zonden te vergeven, en ons te reinigen van alle ongerechtigheid."

Bij De Waarheid Gods geloven we in de transformerende kracht van Gods Woord en de Heilige Geest. We zijn niet geroepen om onszelf te verbeteren, maar om ons over te geven aan God, die ons van binnenuit vernieuwt.

Conclusie

Emotionele beheersing is geen optionele extra voor de christen, maar een essentieel onderdeel van ons geloof. Het weerspiegelt de werkelijkheid van Christus in ons leven en getuigt van de kracht van de Heilige Geest.

Laten we onze woorden bewaken, onze emoties disciplineren en in alles streven naar gehoorzaamheid aan Gods Woord. Want zoals Jakobus 3:2 zegt: "Want wij struikelen allen in vele. Indien iemand in woorden niet struikelt, die is een volmaakt man, machtig om ook het gehele lichaam te beteugelen."

De uitdaging voor vandaag: neem je voor om 24 uur lang elk woord dat uit je mond komt te toetsen aan de Bijbelse maatstaven. Je zult verbaasd zijn hoe moeilijk dit is, en dat is precies waarom we Gods genade zo nodig hebben.

Moge de Heer ons allen geven wat we nodig hebben: een bewaakt hart, een gedisciplineerde mond, en een geest die vervuld is met Zijn liefde en waarheid.

Amen.